Thanh toán bảo mật của Polygon: Bước tiến cho ngân hàng, nhưng là bước lùi cho quyền riêng tư?

Hầu hết chúng ta tìm đến crypto vì muốn thoát khỏi sự dòm ngó của các ngân hàng lớn và những cơ quan quản lý chính phủ. Nhưng nếu nhìn vào cách dòng tiền thực sự vận hành, tôi thấy những "ông lớn" chỉ đang xây dựng những khu vườn có tường bao quanh cho riêng họ. Việc Polygon ra mắt tính năng thanh toán stablecoin bảo mật gần đây là một ví dụ điển hình cho xu hướng này. Về mặt kỹ thuật, đây là một thành tựu, nhưng nó đặt ra một câu hỏi mà mọi nhà đầu tư cẩn trọng, đặc biệt là anh em trader tại Việt Nam, nên tự hỏi: liệu thanh toán stablecoin bảo mật có hợp pháp không? Câu trả lời tùy thuộc hoàn toàn vào việc ai là người giữ khóa và ai là người báo cáo.

Lý do các tổ chức cần sự riêng tư

Với một công ty lớn hay quỹ đầu cơ, quyền riêng tư không phải là để trốn thuế. Đó là chuyện bảo mật bí mật kinh doanh. Nếu một định chế tài chính lớn chuyển 500 triệu USDC đến một địa chỉ cụ thể, cả thị trường sẽ thấy ngay trên block explorer. Các trader sẽ nhảy vào front-run, và đối thủ sẽ biết chính xác họ đang mua gì. Đó là lý do vì sao các tổ chức ghét sự minh bạch tuyệt đối của blockchain công khai.

Polygon đang cố giải quyết vấn đề này bằng cách cho phép các giao dịch "bảo mật" (shielded). Nghĩa là số tiền và người gửi sẽ được ẩn đi với công chúng, nhưng hệ thống vẫn cho phép "tiết lộ có chọn lọc". Nói một cách bình dân, công ty có thể giấu dữ liệu với thế giới nhưng lại trình ra cho kiểm toán hoặc cơ quan quản lý khi được yêu cầu.

Tôi đã theo dõi xu hướng các ngân hàng tiến vào stablecoin được một thời gian. Từ việc Hồng Kông cấp phép cho các token do ngân hàng phát hành đến việc các ngân hàng châu Âu cố gắng tăng tốc thanh toán xuyên biên giới, mục tiêu luôn giống nhau. Họ muốn tốc độ của blockchain nhưng không muốn chịu "rủi ro" từ sự minh bạch. Polygon đang cho họ chính xác những gì họ muốn.

Tại sao tôi thấy đây là một sự thỏa hiệp

Tôi có cảm xúc khá hỗn độn về chuyện này. Một mặt, đây là bước đi khôn ngoan để kéo thêm vốn vào hệ sinh thái. Mặt khác, tôi cảm thấy chúng ta chỉ đang xây dựng lại hệ thống ngân hàng cũ trên một cuốn sổ cái mới.

Cái "lá chắn" ở đây không giống với quyền riêng tư mà chúng ta từng thấy ở những ngày đầu của Monero hay Zcash. Đây là kiểu quyền tư ưu tiên tuân thủ. Nếu mục tiêu là làm cho hệ thống trở nên dễ chấp nhận đối với Bộ Tài chính Mỹ hay Morgan Stanley, thì đây là một thành công. Nhưng nếu mục tiêu là chủ quyền tài chính, thì đây chỉ là một lớp kiểm soát khác.

Khi nhìn vào thị trường hiện tại, với tổng vốn hóa 2,66 nghìn tỷ USD và Bitcoin vẫn đang thống trị, rõ ràng là câu chuyện "tổ chức" đang thắng thế. Các ngân hàng không đến với crypto để bị thay thế; họ đến để hấp thụ công nghệ và giữ lấy quyền lực.

Những rủi ro tiềm ẩn

Rủi ro lớn nhất ở đây là vấn đề "cửa sau". Nếu một giao thức được thiết kế để "tuân thủ", nghĩa là có một cơ chế để lột mặt nạ người dùng. Tôi cứ suy nghĩ về việc chuyện gì sẽ xảy ra khi một chính phủ quyết định rằng "tiết lộ có chọn lọc" thực chất phải là "tiết lộ bắt buộc".

Một khi bạn đã xây dựng cơ sở hạ tầng để các cơ quan quản lý có thể nhìn trộm vào các giao dịch "riêng tư", bạn không thể thu hồi nó. Chúng ta đang tiến tới một thế giới mà stablecoin về cơ bản chỉ là tài khoản ngân hàng kỹ thuật số với một cái tên khác.

Nếu bạn lo ngại về mức độ giám sát này, bạn có thể thích những công cụ không dựa vào các "lá chắn" tập trung. Với những ai thực sự quan tâm đến quyền riêng tư, tôi thấy sử dụng dịch vụ phi lưu ký như StealthEX là một lựa chọn tốt hơn. Họ không yêu cầu đăng ký tài khoản và hỗ trợ các coin ẩn danh, khác xa với kiểu "riêng tư có kiểm soát" mà Polygon đang bán cho các ngân hàng.

Góc nhìn cuối cùng của tôi

Polygon đang làm điều họ giỏi nhất: xây cầu cho thế giới doanh nghiệp. Họ không cố gắng cứu thế giới khỏi các ngân hàng; họ đang cố làm cho các ngân hàng cảm thấy thoải mái khi sử dụng chain của mình.

Điều này có tốt cho giá token không? Có lẽ là có. Sự chấp nhận từ các tổ chức thường mang lại thanh khoản. Nhưng nó có tốt cho triết lý của crypto không? Chắc là không. Nhưng từ năm 2019, tôi học được rằng thị trường không quan tâm đến triết lý nhiều bằng việc ai cung cấp cách chuyển tiền hiệu quả nhất.

Tôi sẽ theo dõi xem liệu các Layer 2 khác có sao chép mô hình "riêng tư tuân thủ" này không. Nếu họ làm vậy, chúng ta có thể ngừng giả vờ rằng phần "công khai" của blockchain công khai là dành cho tất cả mọi người. Nó đang trở thành sổ cái công khai cho chúng ta, và sổ cái riêng tư cho họ.