Kẻ trộm không sở hữu thứ mình lấy: Vụ kiện Aave là hồi chuông cảnh tỉnh cho DeFi

Nếu bạn từng dùng các giao thức cho vay, chắc bạn mặc định rằng chỉ cần giữ private key là tài sản đó thuộc về mình. Nhưng một cuộc đối đầu pháp lý gay gắt giữa Aave và các nạn nhân của khủng bố Triều Tiên đang khiến giả định đó bị lung lay. Cốt lõi của cuộc chiến này là liệu số tiền bị hack khi thu hồi về sẽ thuộc về người dùng ban đầu, hay tòa án có quyền tịch thu để chi trả cho các phán quyết lịch sử không liên quan. Nó đặt ra một câu hỏi đáng sợ cho bất kỳ ai trong hệ sinh thái này: liệu tòa án có thể tịch thu crypto từ DeFi ngay cả khi tiền đang nằm trong một smart contract?

Chuyện gì đã xảy ra

Mọi chuyện bắt đầu từ số tiền bị đánh cắp trong vụ exploit Kelp DAO. Một phần tài sản này sau đó được đưa vào Aave, một giao thức cho vay phi tập trung. Hiện tại, các luật sư đại diện cho nạn nhân của khủng bố Triều Tiên đang tìm cách thu hồi số tiền đó. Lập luận của họ không phải là số tiền này bị đánh cắp từ họ, mà là tài sản này là "sản phẩm của tội phạm" và nên được dùng để thực thi các phán quyết pháp lý chống lại chính quyền Triều Tiên.

Trong thế giới tài chính truyền thống, nếu ngân hàng phát hiện tiền bị đánh cắp, họ sẽ đóng băng nó. Trong DeFi, "ngân hàng" lại là một đoạn mã. Aave hiện đang kẹt ở giữa cuộc chiến giữa những chủ sở hữu ban đầu của số tiền bị hack và một tòa án muốn điều hướng tài sản đó cho các nạn nhân của khủng bố do nhà nước bảo trợ.

Tại sao đây là một tiền lệ nguy hiểm

Tôi theo dõi thị trường từ năm 2019 và đã thấy nhiều vụ kiện "lần đầu tiên xuất hiện". Nhưng vụ này cảm giác rất khác. Nếu tòa án quyết định rằng tiền trong giao thức DeFi có thể bị tịch thu để trả nợ hoặc thi hành án không liên quan đến giao dịch cụ thể đó, thì khái niệm quyền sở hữu bất biến sẽ bị phá hủy.

Chúng ta đang nói về sự chuyển dịch từ "code là luật" sang "tòa án là luật". Nếu một thẩm phán có thể quyết định tài sản trong smart contract thuộc về bên thứ ba dựa trên một nỗi đau trong quá khứ, thì không ai thực sự kiểm soát được tiền của mình cả. Tôi thấy điều này đặc biệt lo ngại vì nó tạo ra một "cửa sau" để nhà nước coi các giao thức DeFi như những tài khoản ký quỹ khổng lồ mà họ có thể đột kích bất cứ lúc nào.

Liệu tòa án có thể tịch thu crypto từ DeFi về lâu dài?

Câu trả lời tùy thuộc vào cách tòa án nhìn nhận quyền "chiếm hữu" tài sản. Aave không có CEO nào đó chỉ cần nhấn nút là gửi tiền cho cơ quan chính phủ. Tiền được quản lý bởi smart contract. Tuy nhiên, nếu tòa án ép các nhà phát triển hoặc DAO phải triển khai chức năng "blacklist" (danh sách đen) hoặc "freeze" (đóng băng), thì sự phi tập trung của giao thức chỉ là một lời nói dối.

Tôi nhớ lại sự cố Arbitrum khi 30.000 ETH bị thu hồi từ một hacker. Lúc đó, mọi người hò reo vì "kẻ xấu" bị mất tiền. Nhưng với tư cách là một nhà báo, tôi thấy một dấu hiệu cảnh báo. Nếu một giao thức có thể di chuyển tiền mà không cần sự cho phép của chủ sở hữu vì một lý do "tốt", họ cũng có thể làm vậy vì một lý do "xấu". Vụ Aave này là bước tiến tiếp theo của rủi ro đó. Đây không chỉ là việc ngăn chặn kẻ trộm, mà là việc nhà nước quyết định ai là chủ sở hữu "hợp pháp", bất kể blockchain ghi chép điều gì.

Góc nhìn của tôi về rủi ro

Thành thật mà nói, tôi nghi ngờ khả năng tồn tại của yếu tố "phi tập trung" trong DeFi trước áp lực pháp lý kiểu này. Khi con số đủ lớn, các cơ quan quản lý và tòa án luôn tìm ra cách can thiệp. Dù là thông qua nhà phát triển hay nhắm vào giao diện front-end, đặc tính "không thể tịch thu" của crypto đang bị bào mòn dần.

Đối với tôi, đó là lý do tôi luôn ám ảnh với việc tự quản lý tài sản (self-custody). Tòa án không thể dùng phép thuật để thò tay vào ví lạnh và lấy key của bạn, nhưng họ hoàn toàn có thể khiến tài sản trong một giao thức trở nên vô dụng hoặc điều hướng chúng nếu giao thức đó có admin key.

Nếu bạn vẫn để tài sản chính trên sàn hoặc trong một giao thức, bạn đang giao phó cuộc đời tài chính của mình cho bên thứ ba. Cá nhân tôi dùng Ledger Nano X vì tôi muốn tài sản của mình nằm offline, tránh xa mọi lệnh của tòa án hay vụ hack sàn. Bỏ ra 149 USD để đảm bảo người duy nhất có thể di chuyển tiền của tôi là tôi, chứ không phải một vị thẩm phán trong phòng xử án.

Tôi đang theo dõi điều gì tiếp theo

Tôi sẽ theo dõi sát sao các diễn đàn quản trị của Aave. Nếu cộng đồng bắt đầu bỏ phiếu cho các tính năng "tuân thủ" hoặc chức năng "tịch thu khẩn cấp" để tránh rắc rối pháp lý, chúng ta sẽ biết rằng kỷ nguyên DeFi thuần túy đã kết thúc. Tôi cũng đang quan sát Chỉ số Fear & Greed, hiện đang ở mức 47. Thị trường đang trung lập, nhưng những tin tức như thế này có thể nhanh chóng khiến tâm lý chuyển sang bearish nếu người dùng nhận ra các khoản tiền gửi DeFi "an toàn" thực chất vẫn có thể bị tòa án tịch thu.