بانک‌های آن‌چین ویزا؛ آیا پایان کابوس دسترسی به خدمات بانکی برای همه است؟

اگر تا حالا سعی کرده باشید در کشورهای در حال توسعه حساب بانکی باز کنید، می‌دانید که با چه جهنمی از کاغذبازی و قوانین عجیب و غریب طرف هستید. برای میلیون‌ها نفر، سیستم مالی سنتی در واقع یک کلوپ بسته است که اجازه ورود به همه را نمی‌دهد. حالا ویزا با همکاری WeFi دارد سیستمی می‌سازد که کل این مسیر را دور می‌زند. اگر می‌پرسید بانک‌های آن‌چین (Onchain Banks) دقیقاً چه هستند، ساده‌ترین جواب این است: خدمات مالی که به جای یک ساختمان اداری بزرگ، روی بلاک‌چین زندگی می‌کنند. در این سیستم، شما یک هویت دیجیتال دارید و می‌توانید پولتان را نگه دارید، بدون اینکه نیاز باشد پایتان را در یک شعبه فیزیکی بگذارید.

بانکداری آن‌چین چطور کار می‌کند؟

در یک بانک معمولی، پول شما فقط یک عدد در یک دیتابیس خصوصی است که متعلق به یک شرکت است. برای باز کردن حساب هم باید کارت شناسایی دولتی، آدرس ثابت و کلی صبر داشته باشید. بانک‌های آن‌چین این مدل را برعکس می‌کنند. با استفاده از استیبل‌کوین‌هایی مثل USDT و شبکه اتریوم، این بانک‌ها به شما اجازه می‌دهند فقط با یک کیف پول کریپتویی، حساب خود را بسازید.

نکته جالب اینجاست که شماره‌های IBAN (شماره حساب بانکی بین‌المللی) مستقیماً روی بلاک‌چین ادغام شده‌اند. ویزا و WeFi فقط یک اپلیکیشن جدید نساخته‌اند، بلکه دارند زیرساختی می‌سازند که در آن کاربر یک شماره حساب شناخته‌شده جهانی دارد که تسویه آن با استیبل‌کوین‌ها انجام می‌شود. این یعنی کسی که در منطقه‌ای با ارز در حال سقوط زندگی می‌کند، می‌تواند USDT نگه دارد، از هر جای دنیا پول بگیرد و از طریق رابط‌های پشتیبانی شده توسط ویزا هزینه پرداخت کند، بدون اینکه هرگز به بانک رفته باشد.

من از سال ۲۰۱۹ تغییر مسیر بازار به سمت توکنیزه کردن را دنبال می‌کنم و این اولین بار است که می‌بینم غول‌های شرکتی مثل ویزا، از "حمایت" ساده از کریپتو فراتر رفته‌اند و واقعاً دارند لوله‌کشی سیستم بانکی را عوض می‌کنند.

چرا این اتفاق برای افراد محروم از خدمات بانکی یک برد است؟

اصطلاح "unbanked" یا افرادی که حساب بانکی ندارند، کلمه‌ای است که اقتصاددان‌ها خیلی دوست دارند به کار ببرند، اما برای کسی که واقعاً این وضعیت را تجربه می‌کند، یعنی اینکه نمی‌تواند پولش را امن پس‌انداز کند یا بدون پرداخت بهره‌های کمرشکن، وام بگیرد. بانک‌های آن‌چین با حذف واسطه‌ها این مشکل را حل می‌کنند.

وقتی حساب شما روی زنجیره (on-chain) است، بانک نیازی ندارد اقامت یا رتبه اعتباری شما را به روش‌های سنتی چک کند. تاریخچه تراکنش‌های شما روی بلاک‌چین، همان اعتبار شماست. این یعنی ورود به دنیای DeFi یا همان امور مالی غیرمتمرکز. تصور کنید یک صاحب کسب‌وکار کوچک در جنوب شرق آسیا یا حتی کسی در ایران که با تحریم‌ها دست و پنجه نرم می‌کند، بتواند به جای التماس به وام‌دهنده‌های محلی با بهره بالا، از طریق یک قرارداد هوشمند و با وثیقه‌ی استیبل‌کوین‌هایش، وام بگیرد.

اما یک نکته مهم هست. در حالی که دسترسی راحت‌تر شده، امنیت کاملاً بر عهده کاربر است. در بانک سنتی اگر رمزتان را فراموش کنید، با کارت شناسایی به شعبه می‌روید. در بانکداری آن‌چین، اگر کلیدهای خصوصی (Private Keys) خود را گم کنید، پولتان برای همیشه می‌رود. به همین دلیل است که من همیشه به تازه‌واردها می‌گویم دارایی‌هایشان را از صرافی‌ها خارج کنند و به یک کیف پول سخت‌افزاری منتقل کنند. من شخصاً Ledger Nano Gen5 را برای شروع پیشنهاد می‌کنم چون صفحه نمایش E Ink دارد و با قیمت حدود ۹۹ دلار، احتمال اشتباه در ارسال وجه را خیلی کم می‌کند.

ریسک‌ها و تناقض‌های شرکتی

راستش را بخواهید، من حس ضدونقیضی دارم. از یک طرف، دادن ابزارهای مالی به کسانی که دستشان خالی است، کار درستی است. اما از طرف دیگر، می‌بینیم که رویای "تمرکززدایی" دارد توسط بزرگترین شرکت پرداخت جهان بلعیده می‌شود.

یک ریسک واقعی وجود دارد: اینکه این بانک‌های آن‌چین در نهایت تبدیل به راهی شوند تا شرکت‌ها هر سنت هزینه‌کرد شما را رصد کنند. اخیراً دیدیم که وزارت خزانه‌داری آمریکا فشار زیادی برای کنترل استیبل‌کوین‌ها می‌آورد و اگر ویزا دروازه اصلی ورود باشد، دسترسی کامل به تمام این داده‌ها را خواهد داشت.

همچنین، بازار فعلاً در "فصل بیت‌کوین" است و شاخص Altcoin Season روی ۲۰ از ۱۰۰ قرار دارد. یعنی بیشتر پول‌ها به سمت BTC می‌رود و بازار گسترده‌تر، از جمله اتریوم، در حال کلنجار رفتن است. با اینکه زیرساخت‌ها برای این مقیاس آماده‌اند، اما آن اشتیاق شدید به کاربردهای مبتنی بر آلت‌کوین‌ها مثل سال ۲۰۲۱ نیست.

برداشت نهایی من

فکر می‌کنم به سمتی می‌رویم که کلمه "بانک" در نهایت یعنی "جایی که کلیدهای شما را مدیریت می‌کند". ویزا این کار را از روی خیرخواهی نمی‌کند؛ آن‌ها فقط متوجه شده‌اند که زمان تغییر رسیده است. بانکداری سنتی کند و گران است، اما بانکداری آن‌چین فوری و ارزان است.

نمی‌گویم اینجا یک بهشت بی‌نقص است. ریسک باگ‌های قراردادهای هوشمند یا فشار‌های رگولاتوری همیشه هست. اما برای کسی مثل من که دهه‌ها دیدم سیستم سنتی چطور مردم عادی را به خاک سیاه نشاند، دیدن اینکه سدهای ورود برای میلیون‌ها نفر پایین می‌آید، یک اتفاق مثبت است. من با دقت دنبال می‌کنم تا ببینم این اتفاق واقعاً کاربر را قدرتمند می‌کند یا فقط راهی بهینه‌تر برای ویزا است تا بیشتر کارمزد بگیرد.