DOJ บอกว่าการเขียนโค้ดไม่ใช่เรื่องผิดกฎหมาย แล้วนักพัฒนาคริปโตจะรอดจริงไหม?

หลายปีที่ผ่านมา สิ่งที่น่ากลัวที่สุดสำหรับคนที่สร้าง Web3 ไม่ใช่บั๊กในโค้ดหรือวิกฤตขาดสภาพคล่อง แต่คือการที่มีเจ้าหน้าที่รัฐบาลสหรัฐฯ มาเคาะประตูบ้าน ความไม่ชัดเจนในตอนนั้นมันน่าอึดอัดมาก ถ้าคุณเขียนซอฟต์แวร์ขึ้นมาแล้วมีคนอื่นเอาไปใช้ทำเรื่องผิดกฎหมาย คุณคือผู้สมรู้ร่วมคิดหรือเป็นแค่โปรแกรมเมอร์? คำตอบของเรื่องนี้เคยคลุมเครือจนน่ากลัว และหลายคนสงสัยว่าการเขียน smart contract จะผิดกฎหมายในสหรัฐฯ ไหม ถ้าสุดท้ายโปรโตคอลนั้นถูกใช้ฟอกเงิน แต่ตอนนี้กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ (DOJ) ได้ให้ความชัดเจนในเรื่องนี้แล้ว และผมมองว่านี่คือชัยชนะด้านกฎระเบียบที่สำคัญที่สุดในรอบหลายปี

เกิดอะไรขึ้นกันแน่

DOJ เปลี่ยนจุดยืนเรื่องความรับผิดชอบของนักพัฒนา โดยส่งสัญญาณผ่านการตีความทางกฎหมายล่าสุดว่า การเขียนโค้ดแบบ open-source ไม่ใช่การกระทำที่ผิดกฎหมายในตัวมันเอง หมายความว่าการเผยแพร่ smart contract ลงบนบล็อกเชน แม้ว่าสัญญาฉบับนั้นจะทำให้เกิดธุรกรรมทางการเงินที่รัฐบาลไม่ชอบ ก็ไม่ได้ทำให้นักพัฒนาคนนั้นกลายเป็นอาชญากร

เรื่องนี้เป็นการตอบโต้โดยตรงต่อยุคการบังคับใช้กฎหมายแบบ "Tornado Cash" ที่เส้นแบ่งระหว่าง "การสร้างเครื่องมือ" กับ "การดำเนินธุรกิจ" มันเบลอไปหมด ตอนนี้ DOJ แยกแยะชัดเจนระหว่างคนที่เขียนโค้ด กับคนที่บริหารจัดการหน้าบ้าน (front-end) หรือคนที่ควบคุมเงิน ถ้าคุณไม่ได้เป็นคนรันระบบ คุณก็ไม่ใช่เป้าหมาย

ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญ

ผมตามตลาดนี้มาตั้งแต่ปี 2019 และบอกได้เลยว่า "ความกลัว" นั้นมีอยู่จริง ผมเคยคุยกับนักพัฒนาที่เลิกช่วยโปรเจกต์บางตัวเพราะกลัวว่าโค้ด Solidity เพียงไม่กี่บรรทัดจะถูกตีความว่าเป็น "การสมคบคิดเพื่อฟอกเงิน" เมื่อไหร่ที่รัฐบาลมองว่าคณิตศาสตร์คืออาชญากรรม นวัตกรรมก็หยุดชะงัก

การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้เปลี่ยนโครงสร้างความปลอดภัยของทั้งอุตสาหกรรม เพราะมันแยกโปรโตคอลออกจากอินเทอร์เฟซ ถ้า DOJ ยอมรับว่าโค้ดคือการแสดงออกอย่างหนึ่ง (speech) มันจะปกป้องสิทธิพื้นฐานในการสร้างสรรค์ เราจะได้ก้าวพ้นยุคที่ "ใช้การจับกุมนำการออกกฎหมาย" ไปสู่โลกที่นักพัฒนาสามารถทดลองสิ่งใหม่ๆ ได้โดยไม่ต้องจ้างทีมกฎหมายมาคอยคุมทุกครั้งที่กด commit โค้ด

แน่นอนว่านี่ไม่ใช่ใบเบิกทางให้ทำอะไรก็ได้ ถ้าคุณบริหารโปรโตคอล กินค่าธรรมเนียม และช่วยผู้ใช้หลบเลี่ยงการคว่ำบาตร คุณก็ยังอยู่ในเป้าหมายอยู่ดี แต่สำหรับสายสร้าง (pure builders) ตอนนี้พวกเขาน่าจะหายใจคล่องขึ้นเยอะ

กับดักเรื่อง "อินเทอร์เฟซ" ที่ต้องระวัง

แม้ว่าตัวโค้ดหลักจะปลอดภัยขึ้น แต่อินเทอร์เฟซต่างหากที่ยังอันตราย รัฐบาลรู้ดีว่าการจับกุมโค้ดที่กระจายตัวอยู่นั้นทำได้ยาก แต่การจับคนที่รันเว็บไซต์ที่ให้คนเข้ามาใช้งานโค้ดนั้นทำได้ง่ายมาก

นี่คือเหตุผลที่ผมมักจะเตือนเพื่อนๆ ให้ระวังเรื่องการ deploy ตรรกะ "โค้ดไม่ใช่เรื่องผิดกฎหมาย" ใช้ได้กับ smart contract บนเชน แต่ถ้าคุณสร้างเว็บไซต์สวยหรูแล้วโฆษณาว่าเป็นวิธีซ่อนเงิน คุณได้เปลี่ยนสถานะจาก "นักพัฒนา" เป็น "ผู้ดำเนินงาน" ไปแล้ว และจุดนี้แหละที่จะเป็นตัวกำหนดทิศทางคดีคริปโตในระลอกถัดไป

มุมมองของผมต่อก้าวต่อไป

ผมมองโลกในแง่ดีแบบระมัดระวัง ผมไม่ไว้ใจให้รัฐบาลรักษาคำพูดตลอดไป แต่ก็นับเป็นก้าวที่เข้าใกล้ความสมเหตุสมผลมากขึ้น ที่ผ่านมาสหรัฐฯ พยายามเอากฎหมายการเงินยุค 1930 มาใช้กับวิทยาการเข้ารหัสลับในศตวรรษที่ 21 การยอมรับว่าการเขียน smart contract ไม่ใช่เรื่องผิดกฎหมาย คือการยอมรับความจริงที่เกิดขึ้น

อย่างไรก็ตาม เมื่อความเสี่ยงทางกฎหมายของนักพัฒนลดลง จุดโฟกัสจะย้ายไปที่เรื่องการครอบครองและการควบคุมแทน ถ้าคุณจะเข้าสู่โลก DeFi คุณต้องใส่ใจเรื่องที่เก็บ private key ของคุณให้มาก ผมเห็นคนจำนวนมากทิ้งสินทรัพย์ไว้ใน exchange แล้วพบว่าย้ายเงินไม่ได้ตอนที่โดนกวาดล้างทางกฎหมาย ส่วนตัวผมใช้ Ledger เพราะเป็นวิธีที่คุ้มค่าที่สุดในการได้หน้าจอทัชสกรีนที่ปลอดภัย โดยที่คีย์ส่วนตัวยังคงออฟไลน์อย่างสมบูรณ์ มันเป็นราคาที่เล็กน้อยมากเมื่อเทียบกับการไม่ต้องมานั่งกังวลว่าทีมกฎหมายของ exchange จะสั่งอายัดบัญชีตามบันทึกข้อความฉบับใหม่ของ DOJ หรือเปล่า

สิ่งที่ผมจะจับตาดูต่อไป

ผมกำลังรอดูว่า SEC จะมีปฏิกิริยาอย่างไร เพราะ DOJ กับ SEC ไม่ได้พูดภาษาเดียวกันเสมอไป ในขณะที่ DOJ อาจเห็นด้วยว่าโค้ดไม่ใช่เรื่องผิดกฎหมาย แต่ SEC อาจจะยังเถียงว่าโทเคนทีใช้ปกครองโค้ดนั้นเป็นหลักทรัพย์ที่ไม่ได้จดทะเบียน

บททดสอบที่แท้จริงคือคดี DeFi exploit หรือคดี "mixer" รายใหญ่ครั้งต่อไป ถ้า DOJ ยังยึดหลักการนี้แม้จะมีความกดดันทางการเมืองสูง เราถึงจะรู้ว่านี่คือการเปลี่ยนนโยบายจริงๆ ไม่ใช่แค่ช่วงพักรบชั่วคราว จนกว่าจะถึงตอนนั้น ลุยสร้างต่อไปเถอะครับ แต่แยกอินเทอร์เฟซออกจากตรรกะหลักของระบบให้ชัดเจนก็พอ